✦ Kaufmann.WTF
‹›
Amerika Sāmoa · Natura ma measina

Paka faaleatunuu ma ogasami faasao

Vaomatua, talafatai mauga mu ma aau faasao i Tutuila, Ofu, Taʻū ma ogasami o le Pasefika i Saute.

Motu o Pola ma le talafatai faasao o Amerika Sāmoa
Motu o Pola ma le talafatai faasao o Amerika Sāmoa · Tavita Togia / National Park Service · Galuega mo tagata lautele
Fuʻa o Amerika Sāmoa
Amerika SāmoaPolinisia · teritori o Amerika
Mataupu

Paka Faaleatunuu o Amerika Sāmoa

Na faavae le National Park of American Samoa i le 31 Oketopa 1988. E puipuia ai fanua ma nofoaga o meaola i le sami i motu e tolu: Tutuila, Ofu ma Taʻū. O le paka lea a le Iunaite Setete e tasi i saute o le ekueta. E tatau ona tuueseese le fua o fanua, vai ma fanua lisi pe a faatusatusa le telē o le paka. E fesuisuiaʻi foʻi le aofaʻi o tagata asiasi i tausaga taʻitasi; ia faaaogā faamaumauga fou a le NPS. E laʻitiiti le aofaʻi o tagata asiasi pe a faatusatusa i paka tetele o le laueleele tele, ma e manaʻomia le fuafuaina o femalagaaiga ma le faaaloalo i nuʻu e nonofo i autafa ma totonu o laufanua o le paka.

E lē umia atoatoa e le paka fanua o loo ia puipuia. E lisi fanua mai nuʻu ma aiga Sāmoa o loo iai aia faaleaganuu. Sa faavae maliega muamua i vaitaimi e 50 tausaga; aua le manatu ua uma ona toe faafou maliega uma. E galulue pea le paka ma fono a nuʻu; e aofia i le aufaigaluega ē e mafai ona faamatala le aganuu Sāmoa. O le misiona e aofia ai le puipuia o le faaaogāina faaleaganuu o fanua faapea le eseesega o laau ma manu. E lē motusia le faasao mai le soifuaga o tagata.

E puipuia e le paka vaomatua teropika, aau amu i le talafatai ma laufanua o le aganuu Sāmoa. E fesootaʻi nisi laau ma laau o Asia i Sautesasaʻe nai lo Amerika, ma e aofia foʻi vaega o le sami i le paka. E tāua peʻa i le felauaiga o poleni ma fatu; e iai laumei, e aofia ai hawksbill, ma manu felelei o le sami i nofoaga eseese. E eseese tulaga lamatia ma le patino i le atunuʻu o ituaiga taʻitasi; e lē tatau ona taʻua uma o ni ituaiga lamatia pe na o iinei e maua ai. Ia siaki faamatalaga a le NPS mo ituaiga manu ma o latou tulaga tau faasao, ma aua le faalavelave i ofaga, nofoaga o peʻa po o laumei.

Vaega o Tutuila

O Tutuila o le vaega e sili ona faigofie ona oo i ai ma e masani ona asia i le aso e tasi. E aofia ai vaomatua ma tuasivi i matu o le uafu o Pago Pago ma laufanua agaʻi i Vatia. O le ala o le Mauga o ʻAlava e pe tusa ma le 11.3 km le alu ma le toe foʻi; e faigatā, tifato ma e mafai ona maseesee. E tauia le savali i vaaiga o le uafu ma Rainmaker Mountain. Mai Vatia e iai se savaliga puupuu i le nofoaga e matamata ai i Pola, o se papa mauga mu e tū aʻe mai le Pasefika. Ia siaki tulaga o auala i le NPS a o leʻi alu.

Vaega o Ofu

E aofia i le vaega o Ofu se vaega o le talafatai i saute ma le aau i ona luma. E iloa i le matafaga oneone paʻepaʻe, tumutumu mauga mu ma amu. E faalagolago le malaga i vaalele laiti ma le tau; e tatau ona faamaonia auaunaga o loo galue. E utiuti fale e nonofo ai ma meaʻai, o lea ia fesootaʻi muamua ma ē talimālō ma aua le faalagolago i ATM po o auaunaga masani o se taulaga. E mafai ona vaaia amu, iʻa, ma nisi taimi malie o aau ma laumei, ae e lē mautinoa meaola e vaaia i se asiasiga. Ia mulimuli i fautuaga mo le saogalemu o le sami.

Vaega o Taʻū

O Taʻū o se vaega mamao o le paka, e aofia ai le tele o laufanua i saute o le motu. E puipuia mato maualuluga, vaomatua ma Saua, o se nofoaga tāua i tuugutu o amataga o Sāmoa. E tusa ma le 900 mita le maualuga o le Mauga o Lata i luga aʻe o le sami ma e matuā mataʻina ona malifa; e lē o le maualuga lea o se mato tūsaʻo e tasi. E manaʻomia se malaga ese i le motu ma le galulue ma tagata o le nuʻu mo taiala ma femalagaaiga. Aua le manatu e faigofie ona savali i mato ona e foliga lata i le faafanua.

Mato i le talafatai i saute o Taʻū

Mato i saute o Taʻū

E tū maualuga le Mauga o Lata i luga o mato o le talafatai i saute o Taʻū. Ata: John Brooks / NPS, public domain.

Nofoaga mo tagata asiasi

O le nofoaga autū mo tagata asiasi a le paka o loo i Pago Pago, e faafeagai ma le Pago Way Service Station. E leai se totogi mo le ulufale i le paka ma e lē manaʻomia se park pass. E mafai e le aufaigaluega ona fautua i ala savali, le tau, auala e ui ai i nuʻu ma polokalame faaleaganuu o loo avanoa. Ia faamaonia taimi e tatala ai ma avanoa mo nonofo ma aiga po o aʻoaʻoga o galuega taulima i le NPS, auā e lē tumau nei polokalame.

Ogasami Faasao o Amerika Sāmoa

O le National Marine Sanctuary of American Samoa (NMSAS) e puipuia le 13,581 maila faatafafa o aau amu ma ogasami o le Pasefika i vaega eseese e ono. Na amata i le 1986 o se nofoaga laʻitiiti i Fagatele Bay i Tutuila; na faalautele ma suia lona igoa i le 2012. E lē tatau ona faaaogā se faatulagaga tuai o le pito sili ona tele po o le aofaʻi o sanctuary i le atunuu, auā e suia le faiga o nofoaga faasao.

Faatasi ma le paka faaleatunuu, e tāua le sanctuary i le puipuiga o le sami o Amerika Sāmoa. E eseese nofoaga o loo aofia ai: aau i le talafatai, mauga i lalo o le sami, motu amu ma le Pasefika matala. E maua mai suʻesuʻega ni faamaumauga umi o suiga o aau teropika. E eseese tulafono ma tapulaa i vaega taʻitasi, o lea e lē tutusa le uiga o le upu faasao i nofoaga uma. Ia faitau fautuaga fou a le NOAA a o leʻi ulufale pe faia se gaoioiga.

Vaega o Fagatele Bay

O Fagatele o le nofoaga muamua o le sanctuary: o se faga i le lua o se mauga mu ua ufitia i le sami i sautesisifo o Tutuila. E ono oo i le matafaga i se ala savali tifato mai se auala o le nuʻu, ae ia faamaonia le faatagaga ma tulaga o le ala. E tele ituaiga amu ma iʻa o loo iai, e aofia ai Porites ma iʻa felanulanuaʻi. E ono vaaia foʻi malie o aau ma laumei. E suia le manino o le vai ma galu e tusa ma le tau ma matagi; e lē tatau ona manatu e saogalemu i se vaitau atoa e aunoa ma le iloa o tulaga o le aso.

Amu i Fagatele Bay i ogasami faasao

Fagatele Bay

Fagatele Bay, le nofoaga muamua o le sanctuary i le 1986, o se faga i se lua mauga mu ua ufitia i le sami. Ata: Greg McFall / NOAA, public domain.

Vaega o Fagalua / Fogāmaʻa

O le faga i sasaʻe tonu o Fagatele i le talafatai i saute o Tutuila na faaopoopo i le sanctuary i le 2012. E iai amu faapena ma e lē lauiloa tele i tagata asiasi. Ia faamaonia auala e ulufale ai, tulafono ma tulaga o le sami a o leʻi fuafua se matamataga i lalo o le vai.

Vaega o Aunuʻu

E aofia ai ogasami e siʻomia Aunuʻu i le pito i sasaʻe o Tutuila, e tāua i iʻa ma nofoaga o le talafatai. E oo i le motu i se vaa laʻitiiti mai Auasi pe a talafeagai tulaga o le sami. E manaʻomia le fautuaga a tagata o le nuʻu ma le usitaʻi i tapulaa o le sanctuary pe a matamata i lalo o le vai mai le motu po o se vaa lisi.

Vaega o Taʻū

E aofia ai vai i autafa o Taʻū i Manuʻa ma aau iloga o le teritori. O le amu tele o Porites e lauiloa i le igoa Big Momma o se tasi lea o mea tāua o lenei ogasami. Ua faamatalaina i suʻesuʻega lona telē ma lona leva o le ola, ae o fua ma tausaga o ni fuafuaga faasaienisi, ae lē o ni mea e mafai ona faamaonia i se vaai puupuu. E manaʻomia le puipuiga o amu ma fautuaga a le lotoifale.

Vaega o Muliāva (Rose Atoll)

O Muliāva, po o Rose Atoll, o le pito i saute o le Iunaite Setete ma e puipuia o se Marine National Monument ma se vaega o le sanctuary. E laʻitiiti lona fanua, e leai ni tagata e nonofo tumau ai, ma e tāua mo ofaga o manu felelei o le sami ma laumei. E fesootaʻi le lanu piniki o nisi vaega o le aau ma algae mūmū e iai le kaponi kalisiu. E lē tatala mo tafaoga masani; e manaʻomia faatagaga patino mo suʻesuʻega ma galuega faasao.

Mauga o Vailuluʻu i lalo o le sami ma Swains Island

O Vailuluʻu o se mauga mu ola i lalo o le sami i sasaʻe o Taʻū. E maualuga aʻe mai le alititai loloto ae e tumau lona tumutumu i lalo o le sami. E iai nofoaga e tafe mai ai vai vevela ma meaola ua fetuunaʻi i na tulaga. I le 2005 na matauina ai le nofoaga e taʻua o Eel City e tele ai tuna o le ituaiga ua leva ona iloa, Dysommina rugosa; e lē o se ituaiga fou na maua i lenā tausaga. O Swains Island, na aofia i le faalautelega o le 2012, o se motu amu e pe tusa ma le 350 km i matu o Tutuila, e iai lona lava talaʻaga ma tapulaa o le ulufale. Ia faamaonia patino tulaga o tagata o loo nonofo ai ma femalagaaiga o loo avanoa.

Tauese P.F. Sunia Ocean Center

O le Tauese P.F. Sunia Ocean Center o le nofoaga mo tagata asiasi a le sanctuary i Utulei i le talafatai o le uafu. E iai faaaliga e uiga i le sootaga o tagata Sāmoa ma le sami ma suʻesuʻega o nofoaga faasao. Ia faamaonia taimi e tatala ai ma auaunaga o loo avanoa. E aogā le asiasi muamua ina ia malamalama i nofoaga ma tapulaa a o leʻi agaʻi atu i ogasami faasao.

Fuafuaina o se asiasiga

Ia nofo i Tutuila mo aso muamua. E taunuu vaalele i Pago Pago (PPG); ia faamaonia tulafono ulufale e tusa ma lou tagatanuu ma tulaga o le malaga a o leʻi alu. Asiasi i le nofoaga autū o le paka i Pago Pago mo fautuaga; e leai se park pass e manaʻomia. E mafai ona aofia le auala o le talafatai, se savaliga i ʻAlava pe a talafeagai lou malosi ma le tau, Fagatele pe a faatagaina ma saogalemu, ma le Sunia Ocean Center. Ia tuu ia lē itiiti ifo i le lua aso atoa; e sili atu le avanoa e fetuunaʻi ai pe a tolu aso pe sili atu.

Ia muaʻi faatulaga Ofu. E laʻitiiti le aofaʻi o potu, e aofia ai Vaoto Lodge, ma e ono tumu vave. Ia faamaonia le kamupani vaalele ma taimi o loo galue i le taimi o lau malaga, ae aua le faalagolago i se taimi tuai ua lomia. E mafai e le tau ona taofia vaalele laiti i itu uma e lua; ia tuu ia lē itiiti ifo i le tasi aso avanoa. O pō e tolu e maua ai se aso mo le taunuu, se aso mo le matafaga ma se aso e suʻesuʻe ai Olosega ma mālōlō, pe a talafeagai tulaga.

O Taʻū o se isi malaga ese. E tutusa luʻi o vaalele laiti ma Ofu, ae o se motu ese. Ia faaopoopo ni pō se lua po o le tolu ma faatulaga se taiala ma tagata o le nuʻu mo savaliga agaʻi i mato. Aua le taumafai na o oe i ala mamao po o nofoaga e lē masani ai.

E masani ona itiiti timuga mai Me e oo ia Oketopa; e ono aogā Iuni e oo ia Setema mo ni fuafuaga e fia maua le tau tau matutu. Ae e lē mautinoa le filemu o le sami po o le faatinoina o vaalele i so o se masina. E masani ona tele timuga ma lamatiaga o afā mai Novema e oo ia Aperila. Ia siaki le tala o le tau mo aso tonu o le malaga.

Ia faaaloalo i nuʻu. E lisi fanua o le paka mai tagata Sāmoa. Ia fesili a o leʻi puʻeina tagata, ofu talafeagai i nuʻu, ma fesili i tū o le Aso Sa ma nofoaga e aau ai. Ia talia le talimālō ma le faafetai, ae afai e te lē manaʻo pe lē mafai ona ʻai pe inu, ia faamatala ma le faaaloalo ma mulimuli i fautuaga a ē talimālō.

Punaoa aloaʻia — siaki 16 Oketopa 2026: NPS — nofoaga mo tagata asiasi ma faamatalaga autū · NPS — ala savali o ʻAlava · NOAA — nofoaga faasao e ono · NOAA — Eel City ma Dysommina rugosa ·

Fuafuaina o se asiasiga — Amata i Tutuila; Toe siaki isi motu; Toe foi ma se taimi01Amata i Tutuila02Toe siaki isi motu03Toe foi ma setaimiFuafuaina o se asiasiga — Amata i Tutuila; Toe siaki isi motu; Toe foi ma se taimi01Amata i Tutuila02Toe siaki isi motu03Toe foi ma se taimi
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook

Faaauau ona suʻesuʻe

E tutoʻatasi ma e leai se totogi mo tagata femalagaaʻi le World Travel Factbook. Afai e aogā iā te oe, e mafai ona e lagolagoina lona atinaʻeina.

Faasoa lau ata

Lafo mai sau lava ata o Amerika Sāmoa, le nofoaga na puʻe ai ma le igoa e te manaʻo e faaaogā. Ia na o ata e te umia.

Toe foʻi i luga ↑
✦ Talanoaga AI