E foliga laʻitiiti le teritori i le faafanua, ae e manaʻomia le fuafua lelei o femalagaaiga: e vaapiapi le laufanua i le va o mauga tifato ma le sami, ma o inā e ui ai auala ma tū ai nuʻu. E mamao Manuʻa i sasaʻe o Tutuila ma e utiuti femalagaaiga i vaalele ma vaa. O lenei va o motu o se vaega o le poto masani o le malaga. E lē o se atumotu ua fausia mo fale talimālō ma tagata tafafao Amerika Sāmoa; o se laufanua o tagata Polenisia o loo ola ai pea le lotu, le aiga potopoto, le pulega a nuʻu ma le sootaga ma le sami i aso taʻitasi. O tagata malaga e faagesegese, fesili muamua a o leʻi ulufale i nofoaga o le nuʻu, ma fetuunaʻi a latou fuafuaga i femalagaaiga i le lotoifale, e maua ai se nofoaga o loo malosi pea le faaauauina o ana aganuu.
E aofia Amerika Sāmoa i Tutuila, Aunuʻu, motu o Manuʻa — Ofu, Olosega ma Taʻū — faapea Swains Island ma Rose Atoll. E tū aʻe mauga mu ua ufitia i vaomatua i luga aʻe o nuʻu i le talafatai, ma e siʻomia malaga i aau ma le sami loloto. O le uafu o Pago Pago i Tutuila o le ogatotonu o le malo ma pisinisi.
Matafao Peak and Rainmaker Mountain, Tutuila · National Park Service · Public domain · Source · Credits
02
Igoa, faasinomaga ma le tulaga faapolokiki
O Amerika Sāmoa o se teritori o le Iunaite Setete e leʻi tuufaatasia atoatoa i lona faiga faavae, ma e iai lona lava faavae, fono faitulafono filifilia ma le kovana e filifilia e tagata o le teritori. O ē e fananau iinei e masani ona avea ma U.S. nationals, ae lē otometi ona avea ma sitiseni o le Iunaite Setete; e iai āuga faapolokiki ma āuga i le olaga masani o lenei eseesega. O le teritori foʻi o se vaega o le lalolagi lautele o le aganuu Sāmoa, faatasi ma le Malo Tutoʻatasi o Sāmoa i sisifo. Na vaevae motu i se tuaoi faavaomalo i le faaiʻuga o le senituri lona sefuluiva, ae o gafa, gagana, sauniga ma femalagaaiga o loo soofaatasi pea tagata i itu e lua. Ia ʻalofia le manatu o Amerika Sāmoa o se setete laʻitiiti o le laueleele tele, po o se isi vaega o Sāmoa tutoʻatasi e leai sona eseesega.
E tutusa le gagana, aiga ma le talaʻaga o motu ma le Malo Tutoʻatasi o Sāmoa, ae ua pulea motu i sasaʻe e le Iunaite Setete talu mai le 1900. O tagata e fananau iinei e masani ona avea ma U.S. nationals, ae lē o ni sitiseni i le taimi e fanau ai. E tāua pea fanua faaleaganuu ma le faamatai i tulafono ma le faasinomaga o tagata.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
03
Tolu afe tausaga o le nofoia
Na taunuu tagata folau o Lapita i atumotu o Sāmoa pe tusa ma le tolu afe tausaga talu ai, ma aumai le poto tau folauga, faatoʻaga ma faiga o le soifuaga na tupu aʻe ai le malo ma le aganuu iloga o Sāmoa. Na amata ona taunuʻu solo vaa Europa mai le senituri lona sefuluvalu, mulimuli mai ai misionare, tagata faatauʻoa ma malo tauva o atunuu ese. Na avea motu i sasaʻe ma teritori o le Iunaite Setete i feagaiga na sainia i le 1900 ma le 1904; na mulimuli ane faaopoopo Swains Island. Na faaauau le pulega a le Neivi seʻia oo i le 1951, ona see atu lea o le pulega faalemalo i le U.S. Department of the Interior. O lea, e leʻi amata le aganuu i le pulega a Amerika: o se sosaiete anamua o motu o loo fetuunaʻi ma se faiga faateritori e fou atu.
Ua faamaonia e suʻesuʻega o toega anamua le nofoia o atumotu o Sāmoa pe tusa ma le tolu afe tausaga talu ai. Na taunuu vaa Europa i le senituri lona sefuluvalu ma misionare i le senituri lona sefuluiva. I le vaevaega o le 1899 na pulea ai motu i sasaʻe e le Iunaite Setete. Na faaiʻu le pulega a le Neivi i le 1951, ma na talia le faavae o loo iai nei i le 1967.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
04
Fa‘a Sāmoa
O le Faʻa Sāmoa e lē o se faaaliga mo tagata tafafao, ae o se faiga o tiute e soofaatasi ai aiga, nuʻu, suafa matai, fanua, talimālō ma le tautua. E fai matai ma sui o le aiga potopoto, ma latou tauaveina suafa ma faaleo manaoga o aiga i mataupu a le nuʻu. E faaalia le faaaloalo i le gagana, le faatulagaga o nofoa, le fetufaaʻiga o meaalofa, laʻei ma le amanaʻia o tulaga o tagata. E masani ona maua e tagata asiasi le agalelei ma le talimālō, ae e lē aveesea ai tuaoi o le faaaloalo. O laʻei talafeagai i nuʻu, le filemu i Aso Sa, le talosaga mo se faatagaga e puʻe ai ata o tagata po o sauniga, ma le onosaʻi i faaiʻuga a le nuʻu, o ni auala aogā e faaalia ai le faaaloalo, ae lē o ni tū e filifili fua pe usitaʻi i ai.
E soofaatasi e le Faʻa Sāmoa le aiga potopoto, le nuʻu, le lotu ma le pule a matai. E iloa i aso uma le faaaloalo, fetufaaʻi ma le tautua. O le Aso Sa e mo le lotu ma le aiga, ma e tapunia le tele o pisinisi. I nisi nuʻu e filemu auala i le sa o le afiafi. Ia ofu faaaloalo ma fesili muamua a o leʻi puʻeina ni ata o tagata po o sauniga.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
05
Pago Pago ma Tutuila
O Tutuila o loo iai le toʻatele o tagata o le teritori, le malaevaalele, auaunaga a le malo ma le tele o pisinisi, ae e iloga pea ona mauga tifato. E oso aʻe pea le tuasivi tutotonu i luga o le auala i le talafatai, ma e ono umi se malaga e foliga puupuu lona mamao. E oo loloto le uafu o Pago Pago i totonu o le laufanua mauga mu o le motu, ma e siʻomia i nuʻu ua fai faatasi ma ogatotonu o le taulaga. I tua atu o le uafu, e ui le auala i nuʻu taʻitasi, ae lē o se aai e tasi e faaauau pea. E tele atinaʻe i sisifo o Tutuila, e aofia ai le malaevaalele; e vaapiapi ma mataʻina atu le itu i sasaʻe, ma malifa tifato e agaʻi ifo i faga ma aau.
O le toʻatele o tagata e nonofo i Tutuila. E fesootaʻi e le auala i le talafatai Pago Pago, Fagatogo, Utulei, Tafuna ma nuʻu i le va o mauga lanumeamata ma le sami. E tū Rainmaker Mountain i luga o le uafu; i sisifo o loo iai Fatu ma Futi, ae i matu o loo iai Afono, Vatia ma le motu o Pola.
Pago Pago Harbor · P. Hughes · CC BY-SA 4.0 · Source · Credits
06
Paka faaleatunuu ma le gataifale faasao
E ese le National Park of American Samoa mai le tele o paka a le Iunaite Setete, auā e lisi ona fanua mai nuʻu ma aiga Sāmoa, ae lē o fanua e umia atoatoa e le malo feterale. E puipuia e ona vaega i Tutuila, Ofu ma Taʻū vaomatua teropika, aau amu, nofoaga o toega anamua ma nofoaga o peʻa moni o le atunuʻu. E leai se faitotoʻa tele e tasi po o se taamilosaga e mafai ona ave ai le taavale e matamata i mea uma. E manaʻomia le iloa o auala e ui ai i nuʻu, tulaga o auala savali, femalagaaiga ma le tau, aemaise i Manuʻa. E sili ona malamalama i le paka o se galuega faapaaga i le va o le faasao ma laufanua o loo ola ai aganuu, ae lē o se vaomatua gaogao ua motusia mai tagata.
E puipuia e le National Park of American Samoa le vaomatua teropika, aau amu ma laufanua o le talafatai i Tutuila, Ofu ma Taʻū. O le paka faaleatunuu e tasi lea a le Iunaite Setete i saute o le ekueta. E aofia Fagatele Bay ma isi ogasami i le National Marine Sanctuary. Ia siaki faamatalaga fou mai le National Park Service ma le NOAA a o leʻi malaga.
Pola Island, Tutuila · Tavita Togia / National Park Service · Public domain · Source · Credits
07
Ofu, Olosega ma Ta‘ū
E sili atu le tāua faaleaganuu ma le faaleagaga o Manuʻa nai lo le mea e ono manatu i ai ona o lona faitau aofaʻi laʻitiiti. E fesootaʻi motu ma amataga o Sāmoa i tuugutu, ae o suʻesuʻega o toega anamua e faamaonia ai le leva o le nofoia ma sootaga ma isi motu. E fesootaʻi Ofu ma Olosega i le alalaupapa i le vā o Asaga; e mamao atu Taʻū i sasaʻe ma e tū ai le Mauga o Lata, le nofoaga sili ona maualuga i le teritori. E utiuti auaunaga, e mafai ona suia taimi o femalagaaiga, ma e tatau ona faatulaga lelei fale e nonofo ai ma femalagaaiga i le lotoifale. E fesoasoani lenei faigatā e tumau ai le filemu ma le mamao o motu, ae e lē tatau ona malaga e aunoa ma ni fuafuaga ma le manatu o le a maua uma auaunaga e pei o le laueleele tele pe a taunuu.
E sili ona filemu ma mamao motu o Manuʻa nai lo Tutuila. E lauiloa Ofu i lona matafaga oneone paʻepaʻe ma lona aau tāua; e fesootaʻi i Olosega i se alalaupapa. E maualuga Taʻū i le Mauga o Lata ma ona mato tetele i le sami. E utiuti vaalele ma femalagaaiga, ma e faalagolago i le tau.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
08
Meaʻai ma le laulau faatasi
E faaalia i taumafataga sootaga a tagata faapea foʻi le fia taumafa. E mafai ona tuufaatasia i le toʻonaʻi le puaa tao, talo, ulu, faʻi mata, iʻa, palusami ma isi meaʻai ua saunia mo le aiga potopoto. E tāua pea le umu, aemaise i faatasiga. O le oka, o iʻa mata ma le tipolo ma le peʻepeʻe, e faaalia ai le tāua o le sami. Ua taatele meaʻai mai fafo ma ua avea maʻi e fesootaʻi ma taumafa ma mataupu matuiā o le soifua mālōlōina, ae o meaʻai o sauniga o loo faaalia pea le limafoaʻi ma tulaga faaleagafesootai. E sili ona tāua le talia ma le faaaloalo o meaʻai, le faatali mo ē talimālō ma le ʻalofia o le faamaumauina, nai lo le taumafai e faaalia le poto i kuka.
O talo, ulu, popo, faʻi, iʻa fou ma puaa o meaʻai autū. E tao meaʻai i maa vevela i le umu, aemaise mo le toʻonaʻi o le Aso Sa. O le oka e aofia ai iʻa mata, peʻepeʻe ma le tipolo; o le palusami e afifi ai le peʻepeʻe i lau talo. O le talia o meaʻai o se vaega tāua o le talimālō.
Umu feast in independent Samoa; shared regional cooking tradition · Neil · CC BY 2.0 · Source · Credits
09
Faamatalaga mo femalagaaiga
E iai tulafono ulufale a Amerika Sāmoa e ese mai faiga o visa mo le laueleele tele o le Iunaite Setete. E tatau i tagata malaga ona faamaonia manaoga i le malo o le teritori ma le kamupani vaalele a o leʻi malaga. E utiuti vaalele, e mafai ona faalavelave le tau i sootaga ma motu mamao, ma e lē tele fale talimālō. Ia tuu se avanoa i fuafuaga mo suiga ma ʻalofia se isi malaga e vavalalata lona taimi pe a toe foʻi mai Manuʻa. E faaaogā le tālā Amerika, e ave taavale i le itu taumatau, ma e iai le teritori i le sone taimi UTC−11. Ona e mafai ona suia taimi o femalagaaiga, pasese ma faiga ulufale, e tatau ona toe faamaonia nei mea, ae lē manatu o ni faamatalaga tumau.
E ese tulafono ulufale mai tulafono a le laueleele tele o le Iunaite Setete ma e faalagolago i le tagatanuu o le tagata malaga. Ia faamaonia pemita i le American Samoa Legal Affairs a o leʻi faia se booking. E iai vaalele i le va o Honolulu ma Pago Pago, ae e mafai ona suia femalagaaiga i le va o motu. E ave taavale i le itu taumatau ma e tatau ona iai se inisiua e aofia ai lenei teritori.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
10
Faafanua ma vaega o motu
O motu o tumutumu vaaia o mauga mu e tū aʻe mai le Pasefika. O Tutuila, Aunuʻu ma Manuʻa o motu maualuluga e iai tuasivi tifato ma alia pupuu; o Rose Atoll o se motu amu maualalo, ae o Swains o se motu amu tu mamao i matu. E maua ai nofoaga eseese e ola ai laau ma manu i totonu o se laufanua laʻitiiti. E tele nuʻu i laufanua mafolafola vaapiapi i le talafatai, ae e sili ona tumau vaomatua i totonu. E matuā tele atu le sone o le sami e iai aia tau tamaoaiga nai lo fanua o motu. Ua faamanatu mai ai o Amerika Sāmoa o se teritori o le sami: e fuaina lona faafanua i ava, aau ma ala folau e pei lava o auala i le laueleele.
E aofia le teritori i motu mauga mu ma motu amu mamao; e toʻatele tagata i Tutuila ae e eseese Manuʻa, Aunuʻu, Swains ma Rose Atoll.
E mafai ona faasesē mamao o loo vaaia i le faafanua. E piʻo le auala i Tutuila i faga ma tuasivi, ma e leai se auala taavale e fesootaʻi ai ma Aunuʻu po o Manuʻa. E alu i se vaa laʻitiiti mai sasaʻe o Tutuila i Aunuʻu pe a talafeagai le sami; e manaʻomia se vaalele po o se vaa e lē masani ona alu mo Manuʻa. E puipuia Rose Atoll ma e lē o se nofoaga e asiasi fua i ai, ae e umia tumaoti Swains ma e matuā faigatā ona oo i ai. Ia sii mai faafanua e mafai ona faaaogā e aunoa ma le initaneti, faailoga le fale e te nofo ai ma faamatalaga o ē faia femalagaaiga. Ia manatu o malaga i tua atu o Tutuila e manaʻomia le faamaoniga ma le tapenaga, ae lē o ni malaga faigofie o le aso e tasi.
E mulimuli le auala tele o Tutuila i le talafatai vaapiapi; e foliga puupuu mamao i le faafanua ae e umi ona o nuʻu, piʻoga ma mauga.
E mafanafana ma susū le tau teropika o le sami i Amerika Sāmoa, ma e lē tele suiga o le vevela i le tausaga. E masani ona timu, aemaise pe a fetaiaʻi matagi susu ma malifa o mauga mu; e tele timuga i Pago Pago. E masani ona itiiti timuga mai Me e oo ia Oketopa, ae o le vaitau susū e aumai ai timuga mamafa ma le lamatiaga autū o afā. E oo lava i masina e tau matutu, e mafai ona mamafa timuga ma maseesee auala savali i ni nai minute. E aogā i le tausaga atoa se ofu māmā e puipuia mai le timu, puipuiga mai le lā ma laʻei e vave mago. Ia siaki le tala o le tau a o leʻi savali i mauga po o malaga i vaa.
E vevela ma susū le tau i le tausaga atoa. E masani ona matutu Me e oo ia Oketopa, ae tele timuga ma afā mai Novema e oo ia Aperila.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
12
Vaomatua teropika
O le vaomatua o se faiga ola e tele ona vaega, ae lē o se vaaiga lanumeamata e teuteu ai le laufanua. E ufitia malifa tifato i fougase, vine, lauʻie ma laau o le atunuʻu, aemaise i nofoaga faasao e leʻi faamama tele. E suia e afā le pito i luga o le vaomatua mai lea taimi i lea taimi, ona toe ola aʻe lea o laau. E ono ui auala savali i aʻa, palapala ma tuasivi matala, ae e mafai ona natia e laau le tifato o le laufanua. O le tumau i auala ua faatulaga e puipuia ai tagata ma laau maaleale. E fesootaʻi foʻi le vaomatua ma le aau: e taofi e laau lelei le eleele ma faaitiitia palapala e tafetafea atu i amu pe a mamafa timuga.
E ufitia totonu mauga mu i vaomatua mafiafia. E vave ona palapala auala savali pe a timu, o lea e tāua ai seevae lelei.
National Park of American Samoa · NPS image · National Park Service · Public domain · Source · Credits
13
Manu ma peʻa
O manu fanau tama moni e sili ona manatuaina o peʻa lapopoʻa e ʻai fualaau aina, e mafai ona vaaia a o felelei i le afiafi pe ʻaai i laau o le vaomatua. E tāua i le aganuu ma e fesoasoani i le felauaiga o poleni ma fatu. E ofaga manu felelei o le sami i mato ma motu laiti, ae e ola laumei, iʻa o aau ma nisi manu fanau tama o le sami i ogasami. Ia matamata filemu ma tausi se va talafeagai. Aua le agaʻi latalata i nofoaga e tautau ai peʻa, ofaga po o laumei; aua foʻi le manatu e mafai ona tago i se manu ona e latalata i se nuʻu. E faaaogā pea tulafono e puipuia ai manu tusa lava pe leai se leoleo o loo vaaia.
O peʻa lapopoʻa o Sāmoa o ni manu iloga. E iai foʻi manu felelei o le sami, iʻa o aau, laumei ma tafola i nisi vaitau.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
14
Aau amu ma le sami
E aofia i aau o Amerika Sāmoa aloalo malu, aau i le talafatai, malifa i fafo ma faga puipuia ua foliga ona o galu, vevela ma afā. Ua tosina mai nisi amu i suʻesuʻega ona e mafai ona onosaʻi i vai e maualuga le vevela, ae e lē faapea ua sao mai lamatiaga uma: o le paʻepaʻe o amu, le filogia, alamea ma afā o loo lamatia ai pea. Ia ulu atu tagata matamata i lalo o le sami i nofoaga talafeagai, ia lē paʻi ʻapaau aau i amu ola, ma ʻalofia oloa po o faiga e faaleagaina ai aau. E sili ona saogalemu ma aogā le asiasiga pe a maua fautuaga fou mai tagata o le nuʻu e uiga i tai, galu, le manino o le vai ma le faatagaga e ulufale ai.
E puipuia e aau le tele o nuʻu ma e ola ai amu, faisua lapopoʻa ma iʻa eseese. E tatau ona puipuia mai le vevela, otaota ma le paʻi faatamala.
Corals of Fagatele Bay · Greg McFall / NOAA; National Marine Sanctuaries · CC BY 2.0 · Source · Credits
15
Uafu o Pago Pago
O le uafu o Pago Pago o se tasi o uafu faalenatura mataʻina o le Pasefika i Saute. E siʻomia i malifa tifato o mauga mu ma e matala atu i le sami i se faitotoʻa vaapiapi. E masani ona faaaogā i fafo le igoa Pago Pago mo le vaega o le laumua, e ui o le tele o ofisa a le malo o loo i Fagatogo ma nuʻu tuaoi. E aofia i lona talaʻaga le pulega a le Neivi, le gaosiga o apa iʻa ma fefaatauaʻiga i vaa. E nonofo faatasi ai le matagofie ma galuega o aso uma: e tū tuasivi o vaomatua i tua o uafu faigaluega, pasi, falesā, fale ma ofisa. E sili ona suʻesuʻe o se faasologa o nuʻu nai lo se ogatotonu o se aai e tasi.
O Pago Pago o se tasi o uafu faalenatura loloto o le Pasefika i Saute ma o le ogatotonu o pulega, vaa ma pisinisi.
Coast Guard personnel overlooking Pago Pago Harbor · Sara Muir / U.S. Coast Guard · Public domain · Source · Credits
16
Fagatogo ma le malo
O Fagatogo o le fatu o le pulega faalemalo o Amerika Sāmoa, e iai le Fono Faitulafono, le maketi ma fale tāua o le malo. E aogā le maketi e matamata ai fua o faatoʻaga, meaʻai saunia, laʻei ma galuega taulima, ae o se nofoaga faigaluega a le nuʻu, ae lē o se faaaliga ua saunia mo tagata asiasi. E iai foʻi ofisa ma nofoaga i le matafaga i Utulei ma isi nuʻu lata ane. E mafai ona savali i vaega pupuu, ae ia faaeteete i le vevela, timu ma vaega e leai ni auala savali. E mafai ona puʻe ata o fale faitele, ae ia fesili muamua a o leʻi puʻeina tagata faatau, tagata lotu po o ē o faia mataupu a aiga ma le malo.
O loo iai i Fagatogo le Fono, le maketi ma fale tuai o le malo. O le nofoaga autū lea o galuega faalemalo.
Fagatogo dock with Rainmaker Mountain · Eric Guinther · CC BY-SA 3.0 · Source · Credits
17
Tutuila i Sisifo
E iai Tafuna, le malaevaalele faavaomalo ma le tele o atinaʻe faapisinisi fou i sisifo o Tutuila. E lautele atu le laufanua nai lo le uafu o Pago Pago, ma e tele fale i le fanua laugatasi o Tafuna. E faigofie ona maua faleoloa, auaunaga ma mea e lisi, ma e aogā lenei itu mo le taunuu ma le toe faatauina o sapalai. Ae pe a faaauau i Leone ma nuʻu i sisifo, e sili ona vaaia le talaʻaga o le teritori ma faiga a nuʻu. Ia malaga lemu: e mafai ona faafuaseʻi ona aliali mai pasi, feoaʻiga a aʻoga, taʻifau ma tagata savavali. E lē talafeagai le auala mo le ave taavale faanatinati e pei o auala tetele i fafo.
E aofia ai Tafuna, Leone ma le malaevaalele. E tele faleoloa ma auaunaga, faapea nuʻu, eleele susu ma nofoaga anamua.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
18
Tutuila i Sasaʻe
E vaapiapi sasaʻe o Tutuila i se faasologa mataʻina o faga, tolotolo ma nuʻu o loo i lalo o vaomatua tifato. O ala agaʻi i Aunuʻu ma laufanua o le paka i Vatia e faaalia ai le pipii o nuʻu i le talafatai. O nofoaga matagofie e taofi ai e ono iai i autafa o fale, falesā po o fanua o aiga; e lē otometi ai ona avea ma nofoaga faitele mo se tafaoga. Ia fesili po o fea e paka ai ma pe faatagaina le ulufale. E lelei le amata vave pe a sopoʻia e le malamalama tuasivi ma e itiiti feoaʻiga, ae e mafai ona aafia auala i timuga ma maa solo ina ua mavae se tau leaga.
I sasaʻe o Pago Pago e vaapiapi le talafatai i lalo o mauga lanumeamata. Mai Afono ma Vatia e faigofie ona oo i le paka faaleatunuu.
Afono village, Tutuila · Tavita Togia / National Park Service · Public domain · Source · Credits
19
Motu o Aunuʻu
E lata Aunuʻu i sasaʻe o Tutuila ma e oo i ai i vaa laiti a le lotoifale pe a talafeagai le sami. E iai nuʻu, taufusi ma laufanua o mauga mu i totonu, e aofia ai nofoaga e faamatala o oneone magoto po o taufusi o talo. E lē tele auaunaga mo tagata asiasi, o lea e tāua ai vai inu, puipuiga mai le lā ma se fuafuaga mautinoa mo le toe foʻi. E faalagolago vaa i le tau ma e ono lē tusia faatulagaina taimi. O se nuʻu lenei, ae lē o se paka o tafaoga: ia fesili i auala savali, ʻalofia faatoʻaga ma tuugamau, ma aua le manatu o ala uma e tatala mo tagata uma.
E latalata Aunuʻu i Tutuila ma e oo i ai i se vaa i le lotoifale. Ia fuafua le asiasiga ma le faaaloalo i le nuʻu.
Aunuʻu Island off Tutuila · National Park Service; photographer not identified · Public domain · Source · Credits
20
Ofu ma lona matafaga
E lauiloa le matafaga o Ofu i le oneone sesega, vai manino ma le aau i lalo o mauga mu, ae e lē tatau ona galo ai le tapenaga e manaʻomia e oo i ai. E tatau ona muaʻi faatulaga vaalele, fale e nonofo ai, meaʻai ma femalagaaiga i le laueleele, ma e suia tulaga o le aau i tai ma le sami. E puipuia e le paka se vaega o le talafatai ma le sami tuaoi. Aua le savali i luga o amu, ia ave ese otaota uma, ma fesili i ē talimālō i tū ma manaoga o le nuʻu. E manatuaina se aso filemu iinei ona e leʻi suia lenei nofoaga e talia ai le faitau afe o tagata tafafao.
E lauiloa Ofu i le oneone paʻepaʻe, aloalo papaʻu ma le aau amu tāua. O le faigatā ona oo i ai e fesoasoani e tausia lona filemu.
Ofu Beach · Peter Craig / National Park Service · Public domain · Source · Credits
21
Olosega
E fesootaʻi Olosega ma Ofu i se alalaupapa puupuu i le vā o Asaga, ma ua mafai ai se malaga taavale puupuu i motu e lua, ae e tumau pea nuʻu ma o la faasinomaga eseese. E mataʻina vaaiga o mauga ma ava, ae e itiiti auaunaga mo tagata asiasi. O le savali po o le ave taavale i le alalaupapa e faaalia ai le sami o se pa pupuni ma se auala fesootaʻi i le taimi e tasi. Ia faaaloalo i fale ma faatoʻaga, ma faatulaga malaga savali ma se tasi e iloa le nofoaga: e ono ui ala i fanua faaleaganuu pe mou atu i togavao tifato. E fesoasoani le laʻitiiti o le motu e matauina ai mea o aso uma nai lo le tau faatumuina o se lisi o nofoaga.
E fesootaʻi Ofu ma Olosega i se alalaupapa puupuu. E tatau ona fuafua felauaiga ma nofoaga e nofo ai faatasi ma tagata o le motu.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
22
Taʻū ma le Mauga o Lata
O Taʻū o le motu pito sili ona tele i Manuʻa ma e tū ai le Mauga o Lata, le tumutumu pito maualuga i le teritori. E aofia le tele o laufanua i sautesasaʻe i le paka faaleatunuu, e puipuia ai vaomatua, mato ma nofoaga faaleaganuu. E tāua foʻi Taʻū i tuugutu o le amataga o Sāmoa, ma e iai lona uiga faasolopito ma faaleagaga e sili atu i lona matagofie. E utiuti auala e oo i ai ma auaunaga; e manaʻomia malaga savali uumi le galulue ma tagata o le nuʻu, le iloa o le tau ma le sauni lelei o le tino. Aua le manatu o le mamao o lona uiga e gaogao: o nuʻu, fanua o aiga ma tuugutu ua tumu ai lenei laufanua i sootaga faaleaganuu.
O Taʻū le motu pito tele o Manuʻa ma o loo iai le Mauga o Lata, le tumutumu pito maualuga o le teritori.
Taʻū sea cliffs · John Brooks / National Park Service · Public domain · Source · Credits
23
Rose Atoll
O Rose Atoll, e taʻua foʻi i le igoa Sāmoa o Muliāva, o le pito i sasaʻe o atumotu o Sāmoa ma o se ogasami faasao e matuā tāua i le siosiomaga. E lagolago e lona fanua laʻitiiti, aloalo ma aau manu felelei o le sami, laumei ma isi meaola, ae e lē o se nofoaga mo turisi masani. E pulea le ulufale mo le faasao ma suʻesuʻega. E masani ona sili le aʻoaʻoina e uiga i Rose Atoll nai lo le taumafai e oo i ai: ia iloa lona sao i le puipuiga o le itulagi, ʻalofia folafolaga o tafaoga e fai mai e faigofie ona ulufale, ma lagolago faiga e tausia ai ofaga ma aau maaleale e aunoa ma le faalavelave.
O Rose Atoll o se nofoaga faasao mamao mo manu felelei, laumei ma aau. E matuā faatapulaa le ulufale.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
24
Swains Island
E ese Swains Island i lona faafanua ma lona aganuu mai le laina autū o motu mauga mu o Sāmoa. O se motu amu e umia tumaoti, e iai sootaga faasolopito ma Tokelau, ma e toʻaitiiti ma fesuisuiaʻi ona tagata. E leai se femalagaaiga masani mo tagata asiasi po o auaunaga masani mo turisi. E ono foliga i le faafanua o se isi nofoaga faigofie e malolo ai, ae e manaʻomia se faatagaga patino ma ni fuafuaga faapitoa e oo i ai. O lona iai i tuaoi faapolokiki o Amerika Sāmoa e faamatala ai pulega o le vaitaimi faakolone ma sootaga i le sami, nai lo le avea ma se vaega faigofie o se faigamalaga. E lē tatau i se taiala faamaoni ona folafola se avanoa e lē o iai.
E fesootaʻi Swains Island ma Tokelau i le faafanua ma le aganuu. O se nuʻu ola mamao, ae lē o se nofoaga tafafao masani.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
25
Olaga i nuʻu
E faatulaga e le olaga i nuʻu le faaaogāina o nofoaga ma taimi i le teritori. O fale, falesā, maota fono ma malae o nofoaga autū o fegalegaleaʻiga; i le sa o le afiafi e ono taofi pe filemu feoaʻiga. E eseese tū o nuʻu, o lea e sili ai le matau ma fesili faaaloalo nai lo le tau taulotoina o se lisi maumaututū. Ia ofu talafeagai pe a tuua le matafaga, aua le ulufale i se fale pe faaaogā nofoaga o le nuʻu e aunoa ma se valaaulia, ma faaitiitia le pisa i taimi o lotu ma faatasiga a aiga. O lē e vaai i nuʻu o ni vaaiga matagofie na te misia le autū: e faavae fanua ma le olaga lautele i sootaga o aiga, ae lē o ni vaega tumaoti ma vaega o le malo e leai ni sootaga.
E faatulaga le olaga i aiga, lotu ma matai. Ia usitaʻi i fautuaga a le nuʻu, fanua tumaoti ma le sa o le afiafi.
Vatia village · Eddy23 · CC BY-SA 4.0 · Source · Credits
26
Matai ma fanua faaleaganuu
E tuuina e le faamatai i taʻitaʻi o aiga tiute tau fanua, le avea ma sui, le foʻia o feeseeseaʻiga ma le tautua. O le tele o fanua e umia faatasi i faiga faaleaganuu. Ua fesoasoani lenei mea e puipuia ai le pule a tagata Sāmoa, ae e lē talafeagai ai manatu mai fafo e uiga i le umia o fanua. E ono umia e se aiga po o se nuʻu se matafaga, le amataga o se auala savali po o se togālaau e foliga avanoa; e manaʻomia se faatagaga po o se totogi laʻitiiti ua faatulaga i le lotoifale. E lē o ni pa pupuni fua i tagata tafafao nei faiga, ae o se vaega o le faavae ma le aganuu. E puipuia sootaga pe a fesili muamua, ma e masani ona sili atu faamatalaga e maua nai lo se faafanua tuai i luga o le initaneti.
E iai tiute o matai i le aiga ma le nuʻu. O le tele o fanua e umia faatasi ma e fesoasoani lea e puipuia le Faʻa Sāmoa.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
27
Lotu ma le Aso Sa
E loloto le sootaga o le faa-Kerisiano ma le olaga lautele ma aiga. E iloga ekalesia faapotopotoga, Katoliko, Metotisi ma isi ekalesia i motu. E masani ona tuu le Aso Sa mo sauniga, mālōlōga ma taumafataga a aiga, ma e itiiti pisinisi e tatala. E masani ona talia tagata asiasi i sauniga pe a ofu faaaloalo ma mulimuli i tū a le ekalesia, ae e lē tatau ona avea le tapuaʻiga ma avanoa e puʻe ai ata. E ola faatasi le faa-Kerisiano ma faiga tuai o suafa, fanua ma aiga; e leʻi aveesea ia faiga. O le fuafua o se Aso Sa filemu ma le talia o auaunaga e faagesegese o se auala faigofie e fetuunaʻi ai ma le olaga i le lotoifale.
E tāua lotu Kerisiano i musika ma le olaga o le nuʻu. O le Aso Sa e mo sauniga ma taumafataga a aiga, ma e itiiti femalagaaiga.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
28
Gagana Sāmoa
E taatele le gagana Sāmoa ma le Igilisi, ae e faalagolago le filifiliga i le nofoaga ma le tulaga. E malosi le gagana Sāmoa i aiga, nuʻu ma sauniga, ae e masani le Igilisi i le malo, aʻoaʻoga ma pisinisi. E mafai ona suia uiga i le umi o vaueli ma le koma liliu, o lea e tatau ai ona tusi ma le faaeteete igoa e pei o Taʻū, Aunuʻu ma Faʻasāmoa. E faaalia le manatu mamafa e oo lava i ni faafeiloaʻiga faigofie: talofa, faafetai ma tōfā. Ia faalogologo i le faaleoga a tagata o le nuʻu, ma ʻalofia le taumafai e faaaogā gagana faasauniga e lē malamalama i ai. E amata le aʻoaʻoina i le faaaloalo i leo ma le sipelaga.
E tautatala tagata i le gagana Sāmoa ma le Igilisi. O le aʻoaʻoina o faafeiloaʻiga ma le faaleo saʻo o igoa o se faailoga o le faaaloalo.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
29
Musika ma siva
E soofaatasi e faafiafiaga le fiafia, gafa, talaʻaga ma le galulue faatasi ma le amio pulea. E mafai ona faaaogā e le siva gaioiga mālie o lima e faamatala ai tala, ae o siva vave ma faataupati e maua ai le malosi o le pao. E faaalia e aufaipese a ekalesia se isi vaega tele o musika Sāmoa, e tuufaatasia ai leo, tapuaʻiga ma le faasinomaga o tagata. E talia patipati i tausamiga, faatasiga a aʻoga ma nuʻu, ae ia mulimuli i fautuaga a ē talimālō pe a pueina se ata po o se vitio. E mafai e se vaega puupuu ua vavae mai lona faamoemoe ona aveese le uiga o le faafiafiaga, o lea ia taʻua le vaega, le faatasiga ma le faatagaga pe a mafai.
E teu e pese, pate ma siva tala o aiga, aga malie ma manatuaga. E agamalu le siva, ae e malosi foʻi faaaliga a vaega.
Singers practicing for Flag Day · Matt McIntosh / NOAA · Public domain · Source · Credits
30
Meataulima, siapo ma lalaga
E faatāua e galuega taulima Sāmoa le onosaʻi ma le tomai. E iai le tāua faasauniga o ʻie tōga ma e ono tele masina e lalaga ai; o ato, ili ma mea mo fale e faaalia ai le poto i le lalaga o lauʻie ma isi alava. E fai siapo i paʻu o laau ua sasa ma teuteu i mamanu toe fai o foliga faageometrika ma mea o le natura. E eseese le lelei o oloa i maketi ma e mafai ona faaitiitia avanoa o tufuga i mea faataʻitaʻi mai fafo. Ia fesili po o ai na faia, po o ā mea na faaaogā, ma pe iai se uiga patino o le mamanu. O le faatau saʻo ma le taʻua o le tufuga e lagolago ai le poto e tatau ona tuufaasolo i augātupulaga.
O ʻie, ato, ili ma siapo e tuufaatasia ai le tomai ma sauniga. E lelei ona faatau saʻo mai tufuga ua iloa.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
31
Tu ma aga o le tatau
Na maua le upu tattoo i gagana Europa mai le tatau a Polenisia, ae e lē o se tusi o mamanu e filifili fua ai le tatau Sāmoa. E fesootaʻi le peʻa a alii ma le malu a tamaitai ma le tautua, onosaʻi, lagolago a aiga ma tiute i le sosaiete. E faigatā i le tino le faatinoina faaleaganuu ma e iai sootaga o le tufuga, ona fesoasoani ma le aiga. Ia aʻoaʻo tagata asiasi i lenei tū e aunoa ma le kopiina o mamanu tāua po o mamanu e faailoa ai tulaga e fai ma teuga masani. E manaʻomia le maliega a le tagata pe a puʻe se ata o lana tatau, aemaise i sauniga po o taimi e mālōlō ai manuʻa. O le faaaloalo o le iloa lea e sili atu lona uiga nai lo le matagofie vaaia.
O le peʻa ma le malu e faailoa ai aiga, tautua ma tiute. E lē o ni teuteuga e tatau ona kopi faatamala.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
32
Aso fiafia ma le Flag Day
E faamanatu e le Fuʻa a Amerika Sāmoa le sisiina o le fuʻa a le Iunaite Setete i le 1900, ma ua avea ma faamanatuga faalemalo ma faaleaganuu sili o le tausaga. E ono aofia tuuga fautasi, siva, musika, taaloga, ekalesia ma ʻau mai vaega eseese o le lalolagi Sāmoa. E faaalia ai le talaʻaga o le teritori ma le mitamita o nuʻu i aso nei. E mafai ona suia aso, nofoaga ma faatulagaga o le ulufale, o lea ia faamaonia le polokalame aloaʻia, ae aua le faavae se malaga i se polokalame tuai. E mafai foʻi ona loloto le poto masani i faatasiga laiti a ekalesia, aʻoga ma nuʻu pe a valaaulia tagata asiasi.
O le Flag Day ia Aperila o le aso fiafia pito tele, ma tuuga fautasi, siva, musika ma tauvaga a nuʻu.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
33
Tuuga fautasi
O le fautasi o se vaa tuuga umi e alo faatasi ai se ʻau toʻatele ma le maopoopo. E tele vaiaso e toleni ai ma e fai vaa ma sui o nuʻu, o lea o le tauvaga e faaalia ai le faasinomaga o le nuʻu, ae lē o se taaloga a se tagata e toʻatasi. E matuā fiafia tagata i tuuga i le uafu i le Fuʻa, ma e mafai ona aafia i le tau ma faaiʻuga mo le saogalemu. Ia matamata i nofoaga ua faatulaga ma aua le faalavelave i ʻau ma aiga. O le mea e sili ona mataʻina e lē na o le saoasaoa, ae o le tutusa o gaioiga: e suia e le ʻau alo le pao a le kapeteni i le gaoioi faatasi o le vaa.
E fai ma sui o nuʻu fautasi uumi ma e manaʻomia ni auvaa galulue faatasi. E tumu le uafu i le mitamita i le vaitau o tuuga.
Fautasi crew practicing for Flag Day · Apulu Veronika Molioʻo Mataʻutia Mortenson / NOAA · Public domain · Source · Credits
34
Savali i mauga
E iai savaliga pupuu i le talafatai ma malaga tifato i vaomatua e maualuga tele le aʻe. E mafai ona faigatā se mamao puupuu i le vevela ma le susū, ae e maseesee aʻa ma eleele mauga mu pe a faafuaseʻi ona timu. Ia amata vave, ave vai e sili atu i le aofaʻi e te manatu e lava, ma taʻu i se tasi lau fuafuaga. E ono ui ala o le paka i fanua ua lisi mai nuʻu pe amata latalata i fale, o lea e tāua ai fautuaga fou a leoleo o le paka ma tagata o le nuʻu. Aua le faalagolago i le telefoni, ma ʻalofia auala lē aloaʻia i mato. O le taui o le vaaia lea o foliga mauga mu o motu mai le tuasivi e oo i le aau.
E agaʻi auala o le paka i tuasivi, nofoaga tuai ma vaaiga o le sami. Ia ave vai, seevae lelei ma amata vave.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
35
Matafaga ma le aau
E eseese matafaga o Amerika Sāmoa: oneone amu paʻepaʻe i Ofu, matafaga pogisa o mauga mu i Tutuila, ma faga laiti i le va o nuʻu. E lē faitele le tele e pei o matafaga o le laueleele tele, tusa lava pe leai se pa po o se faailo. Ia fesili po o fea e talafeagai ona ulufale ma pe manaʻomia se totogi po o se faatagaga a se aiga. E maʻai aau papaʻu, e mafai ona saoasaoa au i ava, ma e ono taunuu galu mai afā mamao. Ia aau e tusa ma fautuaga a tagata o le nuʻu, fai seevae talafeagai pe a fautuaina, ma aua neʻi manatu e saogalemu atoatoa se aloalo ona e foliga filemu.
E iai matafaga filemu ma matafaga e malosi ai peau. Fesili muamua pe a ui i fanua o le nuʻu ma siaki peau a o leʻi aau.
Amalu Bay, Tutuila · Tavita Togia / National Park Service · Public domain · Source · Credits
36
Snorkeling ma diving
E mataʻina vaaiga i lalo o le sami ae e utiuti auaunaga faapisinisi, o lea e faalagolago le maulu ma le matamata i se ufimata i ē o loo faia auaunaga, meafaigaluega ma le tau. E ono malu faga puipuia, ae e iai galu ma au malolosi i aau i fafo. Ia faamaonia manaʻoga o tusi faamaonia ma fuafuaga faafuaseʻi a o leʻi maulu. Pe a faaaogā se ufimata, ia iai se soa, ia tumau i le gafatia o lou tino ma ʻalofia ava vaapiapi pe a alu ese le tai. Ia na o le matamata i meaola: aua le tuliloa laumei, fafaga iʻa, ave atigi figota po o le tuu o se taula i amu.
E lelei aloalo ma aau mo le vaai i meaola o le sami. Aua le tū i luga o amu ma aua le aveeseina manu o le sami.
Fagatele Bay coral habitat · Wendy Cover / NOAA · Public domain · Source · Credits
37
Nofoaga e nofo ai
E tele fale e nonofo ai i Tutuila, mai faletalimalo laiti e oo i nofoaga e pulea e tagata o le nuʻu. E matuā itiiti potu i Manuʻa, ma e ono manaʻomia le fesootaʻi saʻo nai lo le faia o se booking vave i le initaneti. Ia faamaonia le nuʻu tonu, le auala e sau ai mai le malaevaalele po o le uafu, meaʻai, auala e totogi ai ma aiaiga pe a faalēaogāina. E lē lava se ata o le booking pe a suia vaalele; ia teu se numera telefoni ma toe faamaonia a o lata le malaga. E loloto atu le asiasiga pe a nonofo faatasi ma tagata o le nuʻu, ae ia fesili i taimi o le aiga, seevae, tū o le Aso Sa ma faiga o nofoaga e faaaogā faatasi.
E tele nofoaga e nofo ai i Tutuila ae e itiiti i Manuʻa. Faamaonia tuusaʻo booking ma felauaiga ona e mafai ona tuai faamatalaga i luga o le initaneti.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
38
Felauaiga
E feoaʻi pasi ʻaiga felanulanuaʻi i auala autū o Tutuila ma o se femalagaaiga aogā ma se vaega o le olaga i le lotoifale. E lē masani ona lomia ala ma taimi e muta ai, ma e faaitiitia auaunaga i le afiafi. E faigofie atu le feoaʻi i se taavale lisi, ae e vaapiapi auala, e tatau ona maualalo le saoasaoa, ma aua le poloka fale po o nofoaga o le nuʻu pe a paka. O vaalele ma vaa i motu mamao o le vaega e sili ona faigofie ona suia o se faigamalaga: e aafia i le tau, toe faaleleia ma le aofaʻi o tagata malaga. Ia faaopoopo ni aso avanoa, toe faamaonia soo, ma aua le faatulaga se sootaga mautinoa i se vaalele faavaomalo i le aso lava e toe foʻi mai ai Manuʻa.
E taugofie pasi i Tutuila ma e faigofie se taavale lisi. E utiuti vaalele ma vaa i motu mamao ma e faalagolago i le tau.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
39
Tupe ma tau
E faigofie le fesuiaʻiga o tupe ona o le tālā Amerika, ae e taugata atu le tele o oloa mai fafo nai lo le mea e faamoemoe i ai tagata asiasi. E mamao le auala e aumai ai suauʻu, meaʻai afifi ma meafaigaluega faapitoa; e ono talia na o tupe pepa e auaunaga laiti. E faigofie ona maua ATM ma totogi i kata i Tutuila, ae aua le manatu e maua i nuʻu mamao po o isi motu. Ia ave se tupe faaleoleo i pepa laiti e aunoa ma le faaali atu. Ia aofia i le paketi totogi mo le ulufale i fanua, taiala a le nuʻu, suiga o femalagaaiga ma pō faaopoopo pe a faatuai ona o le tau.
E faaaogā le tala Amerika. E taugata oloa mai fafo ma e lelei ona iai se tinoitupe mo pasi ma pisinisi laiti.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
40
Soifua mālōlōina ma le saogalemu
O le LBJ Tropical Medical Center i Tutuila o loo faia auaunaga autū o le falemaʻi, ae e utiuti togafitiga faapitoa ma nofoaga tau soifua mālōlōina i motu mamao. Ia aofia i le inisiua le aveina i se isi nofoaga mo togafitiga, ma ave fualaau ua faatonuina i a latou afifi muamua i se aofaʻi e lava. E sili ona masani lamatiaga o le vevela, le lava vai, le lā, maʻi e feaveaʻi e namu, manuʻa o aau ma faalavelave i auala nai lo ni lamatiaga uigaese o tafaoga. Ia fufulu ma puipui e oo lava i manuʻa laiti mai amu, inu vai soo ma mulimuli i fautuaga fou tau soifua mālōlōina. E sili ona tāua fuafuaga faafuaseʻi a o leʻi alu i Manuʻa, ona e faalagolago femalagaaiga i le tau.
E faatapulaa auaunaga faafomaʻi. Ia aumai vailaau manaʻomia, puipui mai namu ma iai se inisiua e aofia ai le aveeseina faafuaseʻi.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
41
Initaneti ma fesootaiga
E masani ona sili le telefoni feaveaʻi ma le initaneti i vaega e toʻatele tagata i Tutuila, ae e mafai ona matuā vaivai le fesootaʻiga ma le saoasaoa i mauga ma motu mamao. E ono ese tau ma aiaiga o le roaming mai le laueleele tele o le Iunaite Setete e ui o se teritori Amerika, o lea ia siaki muamua. Ia teu i le masini faamatalaga o fale e nonofo ai, pasese, faafanua ma pepa inisiua ina ia maua e aunoa ma le initaneti. E ono aogā se SIM po o se eSIM i le lotoifale pe a fetaui ma le telefoni, ae ia faamaonia lona faagaoioiga ma nofoaga e maua ai le fesootaʻiga. I nuʻu, e masani ona vave atu le foʻia o faafitauli i se talanoaga tuusaʻo nai lo le suʻesuʻe pea i le initaneti.
E sili le telefoni ma le initaneti i Tutuila ae e lē mautinoa i motu mamao. Laʻu mai faafanua ma faamaoniga a o leʻi alu.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
42
Puipuiga o le siosiomaga
E vave ona lagona e motu laiti aafiaga o otaota, eleele solo ma suiga o le tau. Ia ave fagu ma taga e toe faaaogā, faaitiitia afifi mai fafo, ma aua le tuua otaota i autafa o se talone ua tumu. Ia tumau i ala savali ina ia lē tafetafea eleele ma oneone i aau, ma aua le aveese amu, atigi figota po o mea faaleaganuu. E faateteleina e suiga o le tau le solo o matafaga, lologa ma le mafatia o amu i le vevela; e mafai e afā malosi ona faaleagaina nofoaga o meaola ma auaunaga tāua. E lē mafai e se malaga ma le faaeteete ona foʻia nei faafitauli uma, ae e mafai ona lē faaopoopoina se avega ma faaalu tupe e lagolago ai le faasao ma auaunaga a nuʻu.
E itiiti fanua ma e maaleale aau. Toe faatumu fagu, faaitiitia palasitika ma usitaʻi i tulafono o nofoaga faasao.
Anemonefish near Aunuʻu · Wendy Cover / NOAA; National Marine Sanctuaries · Public domain · Source · Credits
43
Femalagaaiga faaaloalo
E amata le femalagaaʻi ma le faaaloalo i Amerika Sāmoa i le iloa e lē maua ai se aia otometi ona o le talimālō. Ia fesili muamua a o leʻi sopoʻia fanua, puʻeina tagata, faalele se drone, ulu atu i se lotoā o le ekalesia po o auai i se faatasiga. Filifili fale e nonofo ai, femalagaaiga, meaʻai ma taiala e umia e tagata o le nuʻu pe a maua, ma taʻua saʻo tufuga ma nuʻu. ʻAlofia le tuuina o faailoga tonu o nofoaga maaleale faalenatura po o faaleaganuu i le initaneti e aunoa ma se faatagaga. Ia lava le taimi ina ia lē avea se vaa tuai, maliu, sauniga lotu po o se faaiʻuga a le nuʻu ma feeseeseaʻiga. O le sini o le toe foʻi ma ni sootaga ma le malamalama, ae lē na o se lisi o nofoaga na oo i ai.
Ia onosaʻi ma talia le taiala a le nuʻu. Lagolago pisinisi i le lotoifale, fesili a o leʻi puʻeina ata ma faamuamua le nuʻu.
Aotelega o le mataupu · ata faamalamalama a Kaufmann Factbook
44
Amerika Sāmoa i ata
O ata nei o loo faaalia ai le talafatai o Tutuila ma le oso aʻe o le lā i Aunuʻu. O se valaaulia ia suʻesuʻe mataupu nei, ae lē o se sui o le malamalama i le lotoifale. E iai le igoa o le puʻeata ma le puna i faamatalaga o ata taʻitasi, ma e mafai ona faatele le ata. Pe a toe faaaogā pe lomia se ata, ia usitaʻi i le laisene ua taʻua ma tausi igoa o puʻeata ma aiaiga o le laisene. O le ata ese o le faavaa faalauiloa o le taiala o se ata na faia i le AI.
Mai le oneone paʻepaʻe o Ofu i le vanu mauga mu ua tumu i le sami i Pago Pago, o ata nei e faaalia ai talafatai, nuʻu ma aau puipuia. O ata o le nofoaga e iai faamaumauga o punaoa; e lē faailoaina ata na gaosia e komepiuta o ni ata moni faamaumauga.
Tutuila coast on a misty morning, 2023 · NOAA Fisheries / Ray Boland · Public domain · Source · CreditsSunrise over Aunuʻu · NOAA Fisheries / Ray Boland · Public domain · Source · Credits
Manatu o le tusitala
E tāua le sootaga o laufanua ma le nuʻu i se malaga iinei. E mafai ona avea se ala po o se matafaga ma fanua o se aiga, ma e iai tiute o tagata e sili atu lo latou tāua nai lo le faasologa o se tagata asiasi. Ia fesili muamua, tuu se avanoa mo talanoaga ma mulimuli i le olaga moni o motu.
Faaauau ona suʻesuʻe
E tutoʻatasi ma e leai se totogi mo tagata femalagaaʻi le World Travel Factbook. Afai e aogā iā te oe, e mafai ona e lagolagoina lona atinaʻeina.