Zambia

Zambia ni calo icabula ulwivi lwa bemba, icapangilwe no mulonga wa Zambezi, amatipa ayakulu na ma safari ya mikowa.

Pa mwaka wa 1964 calo capokelele ishina ukufuma ku mulonga wa Zambezi, ukulekelesha ishina lya Northern Rhodesia.

Icifulo icikulu ca Zambia cili pa mutanto wa muulu, ne mipata ya milonga, amatipa ne mpili.

Lusaka ili pakati na ku kapinda ka kuswela; Copperbelt ili ku kabanga, ne mipata ya nama ili ku kabanga na ku masamba.

Imilandu ya Zambia ili na balimi ba kale, amalonda, amafumu, ubuteko bwa basungu no buntungwa panshi ya Kenneth Kaunda.

Ififulo fya Stone Age ne mishi ya balimi filanga ukuti abantu baikele muno pa myaka iingi.

Ubuntungwa bwalishile pa 24 October 1964; panuma kwaliba ubuteko bwa cipani cimo no kubwelela ku masankho ya mipani iingi.

Zambia ili na mikowa ya ndimi ukucila amakumi cinelubali, iyasuntikana mu misumba, mu cupo no kusamuka.

IciNgeleshi ni lulimi lwa buteko; IciBemba, Nyanja, Tonga, Lozi, Kaonde, Lunda na Luvale filalanda mu miputule.

Lusaka, umusumba ukalamba, uli na buteko, amisika, masukulu yakulu, ama gallery ne mishi iingi.

Livingstone ni mwinshi wa kuya ku Victoria Falls, uli na museum, imisebo ya kale ne milimo ya balendo.

Zambezi iwa mu mukolongo wa mabwe; amenshi no mukowa wa mfula filapilibuka mu myeshi.

Umulonga wa Zambezi usuntika amatipa, amapanga, imisumba, amadama, amapaki ne mipaka.

South Luangwa yamanyikwa pa safari ya kwenda, inkalamo sha misumba, insofwa, imvubu ne nama pa mulonga.

Amatipa ya Lower Zambezi yaleta ama canoe, ama safari ne nama isenda pakati ka mulonga ne mpili.

Kafue ni paki ikulu sana; ili na impanga na Busanga Plains isula amenshi mu nshita ya mfula.

North Luangwa iya kutali yasunga impanga ne program ya kusunga black rhino.

Liuwa Plain yamanyikwa pa kusamuka kwa nama, amatamba ayatalala ne kusunga kwa bantu ba mu mushi.

Amamillion ya mapululu yaisanga mu mpanga ya matipa mu nshita imo, ukulenga icilonganino icikulu.

Amatipa ya Bangweulu yasunga ishiriyo sha shoebill, nama ne bantu abekala pa kuloba no kupilibuka kwa menshi.

Ku mbali ya Tanganyika kuli amenshi ayatooka, insenga, impili na paki iya kutali.

Ku Northern na Luapula kuli amatembwe ayengi nga Kalambo, Kundalila, Lumangwe na Ntumbachushi.

Ukufukula copper kwalengele imisumba, imilimo ne cuma ca calo, lelo kwaletele na amafya ya calo.

Copper icili icikulu, lelo ubulimi, amaka, imilimo, ubulendo na mabizinesi yatonono fyalisunga abantu.

Ukucindika bakalamba, ulupwa, amachechi, imikambo ne mibele ya mu misumba filenga ubwikashi.

Kuomboka, Nc’wala, Umutomboko ne mikambo imbi fisuntika amafumu, ifyakulya, imilandu ne mikowa.

Ingoma ne nyimbo sha kale fili pamo na kalindula, gospel, hip-hop na Afro-pop.

Ukuluka, ifyakufwala, ukupala imiti, amabala ne art ya lelo filanga amano ya miputule.

Nshima ya bunga ni cakulya icikulu, ilya na umunani, imbushi, insabi, inyama, insawa nangu ifinkubala.

Dolo lya makampani, munkoyo ne fyakunwa ififula fili mu mikowa ne nshita ishalekana.

Nshita ya mpepo iyuma, nshita ya kucena iyuma ne nshita ya mfula filapilibula nama, imisebo no bulimi.

Imyeshi iyuma yasuma ku safari; amenshi ayengi yalenga Mosi-oa-Tunya ukuba ikulu, ne mfula yaleta ishiriyo.

Lusaka na Livingstone ni minshi ikulu ya ndege; kuli na indeke sha mu citungu ne mipaka ya pa calo.

Amabasi, amataxi, motoka sha kuhaya ne ndege sha muno fisuntika imisumba; amapaki ya kutali yalomba ukutekanya.

Ifya visa fyapusana pa calo ca pasipoti; mona imilandu ya buteko no nshita ya pasipoti.

Kwacha ni ndalama sha Zambia; ama card yalabomfiwa mu misumba, lelo cash yasuma mu mishi ne mapaki.

Ukucingilila malaria, amenshi ayasuma, sun protection ne insurance ya kusenda abalwele fyafwaikwa.

Imisebo, nama, amaka ya milonga ne bukabwalala filomba ukucenjela no kumfwa abatandalushi.

Afwa amabizinesi ya muno, sunga amenshi, ipusha abantu tekulabapika, kabili wishita ifya nama.

Kuli amahotela, guesthouse, lodge sha pa mulonga, bush camp ne fifulo fya bantu ba mu mushi.

Imikambo, ama festival ya nyimbo, trade fair ne masewero fili mu mwaka; mona inshiku bwino.

Mosi-oa-Tunya ni cifulo ca UNESCO; ififulo fimbi fya mibele ne calo filasungwa na buteko.

Bomfya amashiwi ya mapaki, UNESCO, amabuku ya bwendo ne mafunde ya lelo.

Gallery itwala ukufuma ku Zambezi na Mosi-oa-Tunya ukuya ku fyakulya, ifyakunwa ne mibele.